JAK MALOWAĆ SZPACHELKAMI

Jak malować szpachelką? Farby akrylowe i olejne krok po kroku

Malowanie szpachelką daje zupełnie inne możliwości niż malowanie pędzlem. Farba nie jest już tylko materiałem, którym wypełniamy określony kształt. Staje się jednocześnie kolorem, plamą, śladem i fakturą.

Szpachelką możemy zarówno rozprowadzać farbę bardzo cienko, jak i nakładać ją grubymi warstwami, tworząc niemal reliefową powierzchnię obrazu. Możemy jednym ruchem położyć zdecydowaną, czystą plamę koloru albo przeciągnąć farbę tak, aby odsłonić fragment warstwy znajdującej się pod spodem.

To właśnie dlatego malowanie szpachelką jest tak interesujące. Uczy patrzenia na obraz nie tylko jako na przedstawienie czegoś, ale również jako na układ wzajemnie oddziałujących plam i powierzchni.

Czym właściwie jest malowanie szpachelką?

Szpachelka malarska, nazywana również nożem malarskim, służy przede wszystkim do nakładania i rozprowadzania farby. W zależności od jej kształtu, wielkości oraz sposobu prowadzenia możemy uzyskać bardzo różne efekty.

Szpachelką można:

• rozprowadzać farbę cienką warstwą,
• nakładać grubą warstwę farby,
• mieszać kolory bezpośrednio na palecie lub płótnie,
• przecierać jedną warstwę drugą,
• zdejmować nadmiar farby,
• tworzyć ostre krawędzie,
• pozostawiać wyraźny ślad narzędzia,
• budować wypukłą, fakturalną powierzchnię.

Grube nakładanie farby określa się często jako impasto. W tej technice farba tworzy wyraźnie wypukłą warstwę, a sposób jej położenia staje się częścią obrazu.

Warto jednak pamiętać, że malowanie szpachelką nie oznacza koniecznie malowania grubą farbą.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Szpachelka może służyć zarówno do tworzenia mocnego impastu, jak i do niezwykle delikatnego, cienkiego rozprowadzenia farby. Jej największą zaletą jest możliwość uzyskania śladu, którego pędzel nie daje w taki sam sposób.

Jakiej szpachelki użyć?

Na początek nie potrzebujemy dużego zestawu narzędzi.

Dobrze mieć kilka szpachelek różniących się wielkością i kształtem:

Duża szpachelka – przydatna do dużych plam, tła i szerokich, zdecydowanych ruchów.

Średnia szpachelka – najbardziej uniwersalna. Możemy nią nakładać większość elementów obrazu.

Mała szpachelka – przydatna przy detalach, drobnych akcentach i niewielkich fragmentach kompozycji.

Ważny jest również kształt końcówki. Szpachelka zakończona ostrzej pozwala uzyskiwać zdecydowane krawędzie i węższe ślady, natomiast bardziej zaokrąglona daje miększe, szersze przejścia.

Nie trzeba jednak od razu kupować profesjonalnego kompletu. Lepiej nauczyć się dobrze posługiwać jednym lub dwoma narzędziami niż posiadać kilkanaście szpachelek i nie wiedzieć, co właściwie można nimi zrobić.

Jak nakładać farbę szpachelką?

Jednym z pierwszych ćwiczeń powinno być po prostu położenie kilku plam farby.

Nabierz niewielką ilość farby na krawędź szpachelki i połóż ją na podobraziu. Następnie spróbuj wykonać kilka różnych ruchów.

1. Rozprowadzenie

Przyłóż szpachelkę do powierzchni i przeciągnij ją w jednym kierunku.

Farba zostanie rozprowadzona w cienką, stosunkowo równą warstwę.

2. Przeciągnięcie

Połóż większą ilość farby i przeciągnij ją zdecydowanym ruchem. Nie staraj się wyrównać powierzchni.

Pozwól, aby pozostał ślad narzędzia.

3. Nakładanie

Zamiast rozprowadzać farbę, możesz po prostu przyłożyć ją do powierzchni i pozostawić.

W ten sposób powstają charakterystyczne, wypukłe plamy.

4. Zbieranie farby

Szpachelką możemy również zdejmować farbę z powierzchni. Jest to szczególnie interesujące w malarstwie olejnym, gdzie warstwa pozostaje długo plastyczna.

Możemy dzięki temu odsłonić kolor znajdujący się pod spodem albo stworzyć zupełnie nową strukturę powierzchni.

5. Nakładanie jednej plamy na drugą

To jeden z najciekawszych sposobów pracy.

Połóż pierwszą plamę, a następnie drugą — ale nie mieszaj ich całkowicie. Pozwól, aby fragment pierwszego koloru pozostał widoczny.

W ten sposób zaczyna powstawać kolor nie tylko zmieszany na palecie, ale również zbudowany optycznie z kilku sąsiadujących ze sobą plam.

Farby akrylowe czy olejne?

Szpachelka bardzo dobrze sprawdza się zarówno w malarstwie akrylowym, jak i olejnym. Obie techniki dają jednak zupełnie inne możliwości.

Malowanie szpachelką farbami akrylowymi

Największą zaletą akrylu jest szybkie schnięcie.

Możemy stosunkowo szybko nakładać kolejne warstwy, zmieniać kolorystykę i poprawiać kompozycję. Akryle występują również w różnych konsystencjach — od bardzo płynnych po bardzo gęste. Do pracy szpachelką szczególnie wygodne są farby o konsystencji Heavy Body oraz różnego rodzaju media i pasty strukturalne.

Akryl pozwala więc bardzo szybko budować obraz.

Ma jednak również pewną wadę.

Farba wysycha szybko.

To, co przed chwilą było miękką, łatwą do przesunięcia plamą, po chwili może być już suchą powierzchnią. Dlatego malując akrylem szpachelką, warto pracować zdecydowanie i nie poprawiać bez końca tego samego fragmentu.

Akryl szczególnie dobrze sprawdza się wtedy, gdy chcemy budować obraz warstwami.

Możemy najpierw stworzyć ogólną kompozycję, następnie po wyschnięciu położyć kolejną warstwę, a później jeszcze jedną.

Malowanie szpachelką farbami olejnymi

Farba olejna zachowuje swoją plastyczność znacznie dłużej. Dzięki temu możemy długo pracować na jednej powierzchni, przesuwać farbę, mieszać kolory i zmieniać kształt plam.

To ogromna zaleta szpachelki.

Możemy położyć grubą warstwę błękitu, a następnie przeciągnąć przez nią żółć. Oba kolory częściowo się połączą, ale nie całkowicie. Powstanie ślad ruchu, w którym można zobaczyć zarówno jeden, jak i drugi pigment.

Farby olejne są również bardzo dobre do tworzenia mocnego impastu i głębokiej faktury. Trzeba jednak pamiętać, że gruba warstwa farby olejnej schnie znacznie dłużej niż cienka.

Nie chodzi o fakturę. Chodzi o ślad.

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zrozumieć podczas nauki malowania szpachelką.

Początkujący często próbują uzyskać charakterystyczną „szpachlową” fakturę.

Nakładają więc dużo farby, wykonują wiele ruchów i starają się, aby powierzchnia była efektowna.

Tymczasem łatwo w ten sposób stworzyć obraz, który jest pełen faktury, ale pozbawiony formy i światła.

Szpachelka powinna służyć przede wszystkim temu, aby świadomie budować obraz.

Jeżeli malujemy drzewo, ślad szpachelki może podkreślić kierunek gałęzi.

Jeżeli malujemy skałę — może podkreślić jej płaszczyznę.

Jeżeli malujemy światło na wodzie — może stworzyć krótką, jasną plamę.

Jeżeli malujemy twarz — pojedyncze pociągnięcie może zaznaczyć płaszczyznę policzka albo nosa.

Ruch szpachelki powinien wynikać z tego, co chcemy powiedzieć o formie.

Wtedy faktura przestaje być dekoracją, a zaczyna być częścią języka malarskiego.

Jak budować obraz szpachelką?

Dobrym sposobem jest rozpoczęcie od dużych plam.

Nie zaczynajmy od szczegółów.

Najpierw określmy:

• gdzie znajduje się najciemniejsza część obrazu,
• gdzie jest najjaśniejsze światło,
• jakie są główne kolory,
• jak wyglądają największe kształty,
• gdzie przebiega najważniejsza granica między światłem i cieniem.

Dopiero później możemy zacząć dodawać mniejsze plamy.

W malowaniu szpachelką bardzo łatwo wpaść w pułapkę „dłubania”.

Nakładamy małą plamkę, poprawiamy ją, dodajemy następną, jeszcze jedną…

Po pewnym czasie obraz staje się przepracowany.

Dlatego warto od czasu do czasu odsunąć się od obrazu i spojrzeć na niego z większej odległości.

Jeśli kompozycja działa z daleka, możemy przejść do kolejnego etapu.

Jeśli nie działa, dodawanie kolejnych szczegółów prawdopodobnie jej nie naprawi.

Kolor mieszany na palecie i kolor mieszany na obrazie

Szpachelka daje wyjątkową możliwość mieszania kolorów bezpośrednio na powierzchni obrazu.

Nie zawsze musimy przygotować idealny kolor na palecie.

Możemy położyć obok siebie dwie plamy:

niebieską i żółtą.

A następnie lekko przeciągnąć jedną przez drugą.

Powstaje wtedy zupełnie inny rodzaj zieleni niż ten uzyskany przez dokładne wymieszanie niebieskiego i żółtego na palecie.

W obrazie pozostają bowiem fragmenty obu kolorów.

Dzięki temu powierzchnia zaczyna „drgać”.

To szczególnie piękny efekt w pejzażu, martwej naturze i malarstwie światła.

Ćwiczenie: namaluj obraz trzema kolorami

Jeżeli dopiero zaczynasz przygodę ze szpachelką, proponuję bardzo proste ćwiczenie.

Wybierz:

• jeden kolor chłodny,
• jeden kolor ciepły,
• biel.

Możesz na przykład użyć błękitu, ochry i bieli.

Następnie spróbuj namalować niewielką kompozycję — pejzaż, kilka przedmiotów albo abstrakcyjną kompozycję.

Nie używaj pędzla.

Spróbuj zbudować cały obraz wyłącznie szpachelką.

Nie chodzi o stworzenie „ładnego obrazka”.

Chodzi o obserwowanie:

• ile farby nabierasz,
• jak zmienia się ślad przy zmianie nacisku,
• co dzieje się, gdy szpachelkę prowadzisz płasko,
• co dzieje się, gdy używasz jej krawędzi,
• jak zachowuje się kolor położony na innym kolorze,
• kiedy farba zaczyna się mieszać,
• a kiedy pozostaje wyraźną plamą.

To ćwiczenie bardzo szybko pokazuje, że szpachelka jest narzędziem, którym można „rysować” farbą.

Czy można połączyć akryl z olejem?

Tak — i jest to bardzo interesująca możliwość.

Możemy na przykład przygotować kompozycję i fakturę za pomocą akrylu, a po całkowitym wyschnięciu pracować na niej farbą olejną.

Taka kolejność jest właściwa: akryl może znajdować się pod farbą olejną, natomiast nakładanie akrylu na warstwę olejną jest znacznie bardziej problematyczne i zasadniczo należy go unikać.

Daje to bardzo ciekawe możliwości.

Akrylem możemy szybko przygotować podmalówkę albo strukturę powierzchni, a olejem później budować kolor, światło i bardziej subtelne efekty.

Najczęstszy błąd początkujących

Paradoksalnie nie jest nim brak umiejętności posługiwania się szpachelką.

Najczęściej problem polega na tym, że farby jest za dużo.

Początkujący często sądzą, że aby uzyskać efekt malowania szpachelką, trzeba nakładać bardzo grube warstwy.

Nie zawsze.

Czasami wystarczy naprawdę niewielka ilość farby, aby szpachelka pozostawiła piękny, charakterystyczny ślad.

Warto więc eksperymentować z ilością farby.

Mało farby — szpachelka zaczyna odsłaniać powierzchnię.
Więcej farby — tworzy pełną plamę.
Bardzo dużo farby — zaczynamy budować relief.

Każdy z tych efektów może być potrzebny w jednym obrazie.

Malowanie szpachelką — czego nauczysz się podczas lekcji online?

Jeżeli chcesz spróbować tej techniki, przygotowałem również lekcję online poświęconą malowaniu szpachelkami.

Podczas lekcji pokazuję nie tylko sam efekt końcowy, ale przede wszystkim proces dochodzenia do obrazu.

Zobaczysz między innymi:

• jak przygotować stanowisko pracy,
• jakie szpachelki warto wybrać,
• jak nabierać odpowiednią ilość farby,
• jak prowadzić szpachelkę,
• jak uzyskiwać różne rodzaje śladów i faktur,
• jak nakładać kolejne plamy koloru,
• jak mieszać kolory bezpośrednio na obrazie,
• jak budować światło i cień,
• jak nie „przepracować” obrazu,
• oraz jak wykorzystać szpachelkę zarówno w malarstwie akrylowym, jak i olejnym.

Najważniejsze jest jednak to, że podczas oglądania można zobaczyć ruch ręki i zachowanie farby w praktyce.

Tego nie da się w pełni przekazać za pomocą samego tekstu.

Dlatego zachęcam, aby po przeczytaniu artykułu przygotować farby, szpachelkę i kawałek podobraziu i po prostu zacząć eksperymentować.

Nie próbuj od razu namalować idealnego obrazu.

Najpierw poznaj narzędzie.

Zobacz, jak zachowuje się farba.

Pozwól sobie na kilka nieudanych prób.

A potem spróbuj wykorzystać zdobyte doświadczenie w prawdziwym obrazie.

[Lekcja online: Jak malować szpachelkami – farby akrylowe i olejne]

Dołącz do lekcji i zobacz krok po kroku, jak wykorzystać szpachelkę jako pełnoprawne narzędzie malarskie.

Malowanie szpachelką może być bardzo spontaniczne, ale dobra spontaniczność w malarstwie nie polega na przypadkowym nakładaniu farby.

Polega na tym, że coraz lepiej wiemy, co może zrobić nasze narzędzie — i zaczynamy świadomie z tego korzystać.